پهلوان صادق قمی

ü      پهلوان صادق کلاه مال

ü      متولد قم

ü      از پهلوانان بنام عهد ناصرالدین شاه قاجار

ü      از شاگردان پهلوان ابوالقاسم قمی

ü      در جوانی به همراه پهوان ابوالقاسم قمی به تهران آمد.

ü      در تهران به شغل کلاه مالی اشتغال داشته است.

ü      یکبار با پهلوان اکبر خراسانی کشتی گرفتند که هیچ کس بر دیگری پیروز نگردید.

ü      در سفری که ناصرالدین شاه به کلاردشت داشته است ، فردی از پهلوانان جنگل با روش کشتی مخصوص آن منطقه که از مشت و لگد هم استفاده می کردند ، پهلوانان همراه ناصرالدین شاه را در شکست می دهد. "تا جائیکه چند دست و پا از آن می شکند." وقتی خبر در تهران به پهلوان صادق می رسد برای جبران شکست پهلوانان که از دوستان وی بودند فوراً به کلاردشت رفته و از ناصرالدین شاه رخصت کشتی می گیرد. شاه به او اجازه کشتی گرفتن می دهد مشروط به اینکه در صورت شکست خوردن به سختی مجازات گردد. پهلوان صادق قبول می کند و با پهلوان جنگل کشتی میگیرد که نهایتاً پهلوان جنگل به سختی شکست می خورد.

ü      در اواخر عمر در پست خانه به عنوان  مأمور توزیع پست اشتغال داشته است.

ü      وفات : در سن 85 سالگی ، تهران

ü      مزار : جوار مرقد امام زاده سید نصرالدین (خیابان خیام تهران)

موزه کبر و ریا بیرون در بگذاشتند
کسوت همت فرو بستن زخود بی خود شدن
خویش را در پیشگاه پوریا بنگاشتن
از نوای ضرب مرشد روح را صیقل زدن
بذر ایثار و فتوت در دل و جان کاشتن
با ادب در حلقه گود مقدس   بر شدن
سنگ و میل و تخته را با حرمتی برداشتن
چرخ عرفانی زدن پای ارادت کوفتن
شوکت کباده را بر روی سر افراشتن
از کدورتها زدودن خانه   تاریک دل
اندر آن ایثار و احسان و صفا انباشتن
فرصتی تا هست باید بهره ای دریافتن
گیرو دار چرخ را بازیچه ای انگاشتن
ای خوشا آیین عیاری ز نو احیا شدن
پهلوانی همتی بر پاس آن بگماشتن
با تشکر از وبلاگ volvo5.mihanblog.com

شعر زورخانه‌ای

دیرگاهی است گذرها و کوی و برزنها در قرق پهلوانان و لوطیان نیست و دیگر شاهد هنگامه گلریزان مرشدان و های و هوی "نوچه" ها و "لنگی" ها و "زنگی" ها و "صلواتی" های زورخانه نیستیم. قصه اینها را دیری است  زمانه به فراموشی سپرده است. 

 نکته دیگر اینکه شاعران گذشته گویا بیشتر از امروزی ها به ورزش , که در آن روزگار بیشتر اسب سواری و تیراندازی و کشتی بوده , توجه داشته اند و بسیاری از اصطلاحات رایج یا فراموش شده این ورزشها , بویژه کشتی را می توان در سروده های آنان یافت. بویژه شعر برخی شاعران دوره صفوی و شاعرانی چون میر نجات اصفهانی(متوفی 1122 ه ق) که مثنویی به نام "گُل کُشتی" در بیان اصطلاحات این فن دارد ، از این لحاظ قابل توجه است. اینک برخی از این اصطلاحات: 

بانگ خلیل اللهی: کشتی گیران چون حریف را از جا می کندند تا بر زمینش بزنند , به شیوه حضرت خلیل بانگ الله اکبر از جان برمی آوردند:

 گوش بر حرف تو دارند ز مه تا ماهی
گاه کشتی چو کشی بانگ خلیل اللهی(میر نجات)

 تخته شلنگ زدن: جستن و پا افشاندن کشتی گیران:

 چنین گر بر در مردم شلنگ تخته خواهی زد

ترقی گر کنی آخر تو کشتی گیر خواهی شد!(خان خالص)

 دست فرو کوفتن: رسم پهلوانان بوده که چون با حریف بر سر کشتی آیند دست بر شانه کوبند به نشانه ابراز قدرت و پر زوری:

 گردون به زبر دستی برخیزد اگر با من

تا دست فرو کوبد پشتش به زمین باشد!( سنجر کاشی)

 روی دست : نام فنی است در کشتی:

 می توان پیش زبردستان نهادن پشت دست

روی دست از زیر دست خویش خوردن مشکل است!( صائب)

 زمین دیوار: ورزشی در کشتی:

 دیدن روی تواش ای مه من ناچار است

ورزش مهر به کوی تو زمین دیوار است( میر نجات)

 گرده پوشیدن: اشاره به رسمی دارد که در حالت کشتی پهلوانان خاک بر بدن خود می مالیده اند:

 گرده پوشید دگر شیر صفت آهویی

باز هنگامه کشتی ست حریفان هویی!( میر نجات)

 گُل زدن و گُل فرستادن: گویا برای دعوت حریف به کشتی برایش سیب یا گل می فرستاده اند.این اصطلاح به صورت "گُل کشتی" نیز کاربرد داشته است:

 در این بهار نشد کس حریف فریادم

به بلبلان چمن هم گلی فرستادم( منصف تهرانی)

 گهواره دیو: فنی است که دو حریف یکدیگر را تکان دهند تا یکی دیگری را ناغافل به زمین بزند:

 همه رنگ و همه مکر و همه ریو است رقیب

بی سخن صورت گهواره دیو است رقیب( میر نجات)

 هزاری: کسی که روزی هزار بار ورزش تخته شلنگ کند:

 ای که در هند جفا تیغ تو کاری باشد

منصب تخته شلنگ تو هزاری باشد!(میر نجات)

حركات، یا در واقع برنامه ورزش در زورخانه عبارت است از:سنگ گرفتن، شنا كردن، میل گرفتن، میل‌بازی، چرخ زدن، پای زدن، كباده زدن، كشتی و بلاخره مشتمال.

ـ پهلوان سنگ‌باز ابتدا به پشت می‌خوابد و دو قطعه سنگ را به دستهای چپ و راست می‌گیرد و با غلتیدن به چپ و راست، ورزش می‌كندـ شنا كردن با استفاده از تخته شنا و یا بدون آن انجام می‌شود، هنگام شنا، مرشد اشعار حماسی خاصی را از شاهنامه فردوسی با ریتم دلپذیری می‌خواند.

ـ پای‌ زدن: بعد از چرخ زدن میاندار به وسط گود می‌آید و سایرین گرد او حلقه می‌زنند و مرشد با ضرب خود آهنگ و ریتمی را تكرار می‌كند تا ورزشكاران‌،‌ حركات خود را با حركات میاندار تطبیق دهند.

ـ كباده كشیدن: كشیدن كباده نیز به این ترتیب است كه ورزشكار، تنه كباده را به دست چپ و زنجیر آن را به دست راست گرفته و بالای سر می‌برد و طوری حركت می‌دهد كه دستها از آرنج تا مچ به‌طور افقی روی سر قرار می‌گیرد.

ـ شیرین‌كاری: این ورزش بستگی به استعداد و علاقه شخصی ورزشكاران و پهلوانان دارد مانند: پشتك و وارو زدن در كف گود، روی دست بلند شدن، راه رفتن با دو دست و یك دست، پرتاب میل و باز گرفتن آن از هوا، بازی با سه میل ضمن پرتاب و دوباره گرفتن آنها و غیره.ـ مشتمال: در هر زورخانه‌ای یك نفر مشتمال‌چی وجود دارد، مشتمال در حقیقت یك نوع ماساژ كامل بدن برای رفع كوفتگی و خستگی عضلات و اندامهاست.

ـ ورزشكار زورخانه‌ای بنا به دستورات مربی خود باید همواره طاهر، سحرخیز، پاك‌نظر، خوش خلق و فروتن باشد. مرتكب حرام نگردد، از رذائل بپرهیزد.

ـ ورزش باید بعد از نماز صبح شروع و بعد از چاشتگاه خاتمه یابد، ورزش شبانه، سابقاً به لیالی‌ قدر و ماه رمضان، بدون ضرب و آواز، محدود بود.

ـ مرشد زورخانه موظف است به تناسب اهمیت و مقام ورزشكاران به آنها خوش‏آمد بگوید و با زنگ زدن، همه را از ورود وی و لزوم احترام به او با خبر سازد.

ـ هر پهلوانی كه می‌خواهد وارد گود شود، خاك گود را به رسم زمین ادب بوسیدن، می‌بوسد.

ـ ورزش با لباس در زورخانه ممنوع است و ورزشكار فقط باید با شلوار مخصوص وارد گود شود و لنگی بر روی آن ببندد.

ـ یكی از شرایط مهم ورود به جرگه جوانمردان و ورزشكاران، بلوغ است.

ـ خوردن، آشامیدن، سیگار كشیدن، صحبت و خنده بیجا، در گود زورخانه ممنوع است.